Charles & Ray Eames, wat maakt hun meubels bijzonder voor herstoffering?

Charles en Ray Eames werkten vanuit een eenvoudig uitgangspunt: een goed meubel moet voor iedereen beschikbaar zijn en lang meegaan. In de jaren veertig en vijftig was dat een radicale opvatting. Ze vonden het antwoord in materialen die tot dan toe nauwelijks voor meubels waren gebruikt: geperst multiplex, gegoten aluminium, glasvezel.

Die technische nieuwsgierigheid is direct zichtbaar in hun meubels, en het is precies de reden dat ze de moeite van restauratie waard zijn.

De ontwerpstijl van Charles en Ray Eames

Het centrale idee in het werk van Eames is de scheiding van structuur en bekleding. Bij een conventionele gestoffeerde stoel zijn die twee één geheel. Bij Eames zijn het zelfstandige eenheden.

Bij de Lounge Chair zijn dat drie houten schelpen van geperst multiplex, en drie leren kussens die via aluminium drukknopen in die schelpen klikken. Bij de Aluminium Group is de bekleding zelf het dragende element: een leren of stoffen sling, gespannen tussen twee aluminium profielen, die het gewicht van de gebruiker opneemt zonder enige vulling eronder. Bij de Soft Pad zitten kussenpaketten in een frame van aluminium rails.

Bij vrijwel elk Eames meubel dat bij ons binnenkomt is de draagconstructie, het aluminium, het multiplex en de scharnieren, nog volledig intact. Wat slijt is de bekleding.

Waarom deze meubels nog steeds waarde hebben

Een Eames Lounge Chair die veertig jaar oud is zit nog steeds goed. De zithoek, de verhouding tussen rug- en zitkussen, de hoogte van de Ottoman, dat zijn afmetingen bepaald op basis van ergonomisch onderzoek, en die kloppen nog steeds. Hetzelfde geldt voor de Aluminium Chair: de slingconstructie geeft mee in twee richtingen tegelijk, een principe dat sindsdien veelvuldig is gekopieerd maar zelden verbeterd.

De houten schelpen van de Lounge Chair krijgen bij normaal gebruik alleen maar patina. Een stoel met gave schelpen en versleten leer is geen afgeschreven meubel; het is een meubel dat aan vervanging van de bekleding toe is. Zolang de constructie intact is, is restauratie bijna altijd de verstandige keuze.

Restauratie in de praktijk

Bij de Lounge Chair begint de slijtage bij het leer. Anilineleer heeft onderhoud nodig dat de meeste eigenaren niet geven. Na tien tot vijftien jaar droogt het uit, verliest het zijn souplesse en scheurt het langs de naden en bij de drukknopen. Tegelijk verliest het schuim zijn volume: de kussens zakken in en de stoel verliest zijn karakteristieke zithoek.

Bij de Aluminium Group is de slijtage anders van aard. De sling staat permanent onder spanning en verliest na jarenlang gebruik zijn elasticiteit. Een doorgezakte Aluminium Chair zit niet meer rechtop en verliest zijn ergonomische werking. De aluminium profielen zijn nagenoeg onverwoestbaar; het is altijd de sling die het probleem is.

Bij de Soft Pad zien we ingezakte kussenpaketten. De individuele kussens bestaan uit een dun schuimlaagje in een leren of stoffen envelop. Na intensief gebruik in een kantooromgeving is dat schuim samengedrukt; wij vervangen de kussenpaketten altijd als complete set.

Wanneer herstofferen zinvol is

Bij Eames meubels is de vraag zelden óf restauratie zinvol is; de draagconstructie is zelden de reden om een Eames weg te doen. De vraag is welke ingreep nodig is.

Alleen bekleding vervangen volstaat als:

• de draagconstructie intact is en goed functioneert
• het schuim nog zijn oorspronkelijke vorm behoudt
• het leer of de stof versleten is maar de kussens nog stevig zitten

Bekleding én schuim vervangen is nodig als:

• de kussens merkbaar zijn ingezakt
• de stoel zijn oorspronkelijke zithoek niet meer houdt
• de sling van de Aluminium Group is doorgezakt
• het schuim bij opening verpulverd of samengeknepen is

Aanvullend technisch herstel als:

• de rubberen dempkussens van de Lounge Chair verhard zijn
• drukknopen loslaten of beschadigd zijn
• de stoel piept, kraakt of ongewenst kantelt

Bij twijfel: stuur foto's van de bekleding, de kussens van onderen en bij een Lounge Chair de onderkant van de schelpen. Dan beoordelen we de staat en geven een eerlijk advies over wat nodig is.