Pierre Paulin fauteuil herstofferen, wat maakt het bijzonder?

Pierre Paulin ontwierp meubels die er na zestig jaar nog steeds bij horen. Zijn fauteuils en banken voor Artifort, de Mushroom, Orange Slice, Tulip, Ribbon Chair, Tongue en Groovy, zijn inmiddels vaste bewoners van vele huishoudens. Sommige al veertig jaar op dezelfde plek.

Dat is de kracht van zijn ontwerp: het slijt in gebruik, maar niet als idee. Wanneer de stof en zitkwaliteit achteruit gaan is restaureren in vrijwel alle gevallen de logische keuze.

Maar Paulin-meubels herstofferen is niet hetzelfde als een gewone fauteuil opnieuw bekleden. De ronde, sculpturale vormen stellen specifieke eisen aan schuim, stof en techniek. Hieronder leggen we uit wat die eisen zijn en hoe we er in de werkplaats mee omgaan.

Wat maakt het ontwerp van Pierre Paulin bijzonder?

Paulin studeerde beeldhouwen en boetseren aan de École Camondo in Parijs. Dat merk je aan zijn meubels. Ze zijn niet getekend als meubels, maar gemodelleerd als sculpturen. Elke hoek die hij wegsneed, elke ronding die hij toevoegde, had een reden, comfort was het vertrekpunt, maar de vorm was nooit ondergeschikt.

Zijn technische sleutelontdekking deed hij al vroeg: hij wilde stof om een meubel trekken zoals badpakstof om een lichaam. Één naadloze huid, strak gespannen over een schuimlichaam op een stalen frame. Dat prencipe is tot op de dag van vandaag zichtbaar in modellen als de Mushroom (1959) en de Tongue (1968).

Voor Artifort introduceerde Paulin nieuwe productietechnieken: een stalen buisframe, bedekt met gevormd schuim uit Italië, overtrokken met een rekbare stof. Het resultaat waren meubels die er van elke kant anders uitzagen en die de gebruiker als het ware omhulden. Zijn motto: „Een fauteuil moet de zitter beschermen.”

Waarom deze meubels blijven

Het Centre Pompidou in Parijs heeft een permanente tentoonstelling van zijn werk. Het MoMA in New York heeft de Mushroom in de vaste collectie. Dat zijn geen musea die design tentoonstellen om nostalgie, dat zijn instellingen die objecten bewaren omdat ze iets wezenlijks zeggen over hun tijd en nog steeds geldig zijn.

De Paulin-fauteuil past in een moderne woonkamer niet ondanks zijn leeftijd, maar dankzij zijn proporties. De lage zithoogte, de omhullende vorm, de afwezigheid van rechte hoeken, dat zijn keuzes die ook nu aansluiten bij hoe mensen willen zitten.

Daar komt bij dat de constructie van de originele exemplaren solide is. Het stalen frame gaat generaties mee. Wat slijt is de stof, het schuim en soms de afwerking op overgangspunten. Dat is precies wat een restauratie aanpakt.

Wat wij in de werkplaats zien

De slijtage op Paulin-meubels volgt een vast patroon. De stof verliest zijn spanning. Bij stretchmodellen zoals de Mushroom, Groovy of Tongue zakt de stof los en gaat hij rimpelen; de vormen worden slapper en het meubel verliest zijn sculpturale karakter. Dat is visueel direct zichtbaar.

Tegelijk is het schuim op die plekken ook aangetast. Het originele schuim is vaak verhard of verpulverd, waardoor de contouren niet meer kloppen. Een nieuwe stof over oud, vervormd schuim trekken heeft geen zin, dan klopt de vorm alsnog niet.

Bij de Oyster is de constructie anders: de stof is direct verlijmd op het schuim. Dat betekent dat bij het verwijderen van de oude bekleding het schuim altijd beschadigd raakt. Bij een Oyster-restauratie is schuimvervanging dan ook altijd onderdeel van het werk, geen optie.

De Orange Slice heeft weer een eigen opbouw: twee symmetrische schaaltjes van geperst beukenhout, bedekt met schuim. Het frame is doorgaans intact; het schuim kan los vervangen worden zonder de draagconstructie aan te tasten.

Constructieschade zien we minder vaak. Het stalen buisframe is robuust. Wat soms speelt: bevestigingspunten van de stof die loslaten, of kleine scheuren in de overgang tussen schuimlagen. Dat is herstelbaar.

Wanneer herstofferen zinvol is

Bij een Pierre Paulin is de vraag eigenlijk zelden óf herstofferen zinvol is, maar wát er nodig is. Het frame is zelden de reden om een Paulin weg te doen.

Alleen stof vervangen is voldoende als:

• het schuim nog zijn oorspronkelijke vorm heeft
• de stof los is komen te staan maar niet gescheurd
• het om een model gaat waarbij stof en schuim niet verlijmd zijn

Stof én schuim vervangen is nodig als:

• het schuim verhard, ingezonken of verpulverd is
• de sculpturale contour zichtbaar vervormd is
• het om een Oyster of vergelijkbaar verlijmd model gaat

Extra constructief herstel als:

• bevestigingspunten van het frame loslaten
• overgangen tussen schuimlagen zijn gescheurd
• het meubel schuin trekt of instabiel staat

Bij twijfel: stuur foto's. We beoordelen per model en per staat wat er nodig is.

Stof- en materiaalkeuze bij Paulin-meubels

Dit is het punt waar het voor Paulin-meubels anders is dan voor de meeste andere fauteuils.

Modellen met een naadloze stretchbekleding (de Mushroom, Tongue, Groovy, Ribbon Chair) kunnen niet met een geweven meubelstof opnieuw bekleed worden. Die stof heeft niet genoeg rek om de rondingen te volgen zonder plooien of naden. Paulin koos niet voor niets voor rekbare jersey-achtige stoffen: die volgden de vorm zoals een tweede huid.

Voor restauratie gebruiken we stretchstoffen die vergelijkbaar gedrag hebben. Kvadrat levert geschikt materiaal; ook gespecialiseerde leveranciers bieden jersey-kwaliteiten die de juiste spanning geven. De keuze bepaalt mede hoe de uiteindelijke vorm oogt, te weinig rek geeft rimpels, te veel rek trekt de contouren krom.

Bij de Orange Slice of Tulip, waar de stof over gescheiden schaaldelen wordt aangebracht, is de keuze vrijer. Hier kan ook een stevige geweven stof werken. Wool-bouclé, Kvadrat Hallingdal of wollen stof van De Ploeg zijn populaire keuzes die het karakter van het meubel versterken zonder de vorm te verstoren.

Leer is bij de meeste Paulin-modellen geen goede keuze. Leer is te stijf voor de scherpe rondingen en geeft bij stretchmodellen altijd problemen met spanning en afwerking op de onderkant. Uitzonderingen zijn modellen met grotere, vlakkere vlakken, maar ook dan adviseren we altijd eerst samen te kijken.